Poniższy tekst jest tłumaczeniem materiałów zamieszczonych na stronach internetowych Brytyjskiego Instytutu na Rzecz Trudności w Uczeniu Się (British Institute for Learning Disabilities, www.bild.org.uk) autorstwa Janet Badger. Rzecznictwo indywidualne jako forma pomocy dla osób z trudnościami w uczeniu się i trudnościami w komunikowaniu się jest bardzo rzowinięte w Wielkiej Brytanii. Istnieje tam wiele grup rzecznictwa osobistego, z których usług korzystaj ą przede wszystkim osoby z upośledzeniem umysłowym i zaburzeniami rozwojowymi. Zainteresowani z powodzeniem zabiegają o stworzenie ram prawnych i finansowych dla dalszego rozwoju tej formy pomocy. Wypracowane zasady rzecznictwa indywidualnego mogą być wykorzystane przy rozwijaniu usług asystentów osobistych osób niepełnosprawnych.

RZECZNICTWO INDYWIDUALNE

Rzecznictwo indywidualne to proces, w ramach którego podejmowane są działania umożliwiające ludziom niepełnosprawnym wypowiadanie się, reprezentowanie ich interesów, zabezpieczenie realizacji ich praw oraz ubieganie się o należne im formy pomocy. Polega na identyfikowaniu się i słuchaniu osób narażonych na lekceważenie i wykluczenie społeczne. Celem tego rodzaju rzecznictwa jest doprowadzenie do poprawy jakości ich życia. U jego podstaw leży idea społecznego włączania, równości i solidarności społecznej.

W centrum rzecznictwa znajduje się poszanowanie godności człowieka oraz przekonanie, że nagłaśnianie i podkreślanie znaczenia szacunku dla godności ludzkiej może doprowadzić do zmiany społecznej. Opiera się na przekonaniu, że wszyscy obywatele powinni mieć takie same prawa, obowiązki i możliwości rozwoju. Rzecznicy działają w przekonaniu, że należy podjąć wyzwanie i przeciwstawić się wykluczeniu społecznemu i dyskryminacji, których doświadczają osoby z trudnościami w uczeniu się i z zaburzeniami rozwoju (Trudności w uczeniu się (ang. learning disability) mogą mieć osoby z upośledzeniem umysłowym, całościowymi i specyficznymi zaburzeniami rozwoju, zespołem nadpobudliwości psycho-ruchowej (ADHD) i innymi poważnymi zaburzeniami psychicznymi, a także osoby bez poważnych zaburzeń. Do najczęściej wymienianych trudności w uczeniu się należą dysleksja, dyskalkulia, dysgrafia, brak umiejętności zapamiętywania. Często mianem osób z trudnościami w uczeniu się (ang. people with learning disabilities) określa się osoby z upośledzeniem umysłowym)

Rzecznictwo polega na pomocy w zabieraniu głosu i upewnianiu się, że głos ten został wysłuchany. Dotyczy w szczególności ludzi, którym brakuje zdolności do efektywnego wyrażania swoich poglądów. Zagwarantowanie wysłuchania ich głosu pozwala im na dokonywanie samodzielnych wyborów, sprawowanie kontroli nad własnym życiem, bycie niezależnym na tyle, na ile tego pragną i otrzymywanie tyle wsparcia, ile potrzebują.

Każdy człowiek jest inny. Każdy potrzebuje innego rodzaju wsparcia na każdym etapie życia. Rzecznictwo osobiste dostosowuje się do tego. Wszystkie rodzaje rzecznictwa są tak samo ważne i powinny być traktowane jako elementy całości. Wybór rodzaju rzecznictwa zależy od aktualnych potrzeb. Ta sama osoba może potrzebować różnych rodzajów rzecznictwa w zależności od etapu, na którym się znajduje. Różnorodność rzecznictwa jest wyrazem szacunku dla ludzkiej indywidualności.

Rzecznictwo zawsze powinno być organizowane niezależnie od instytucji i organizacji świadczących jakiekolwiek środowiskowe, stacjonarne, tymczasowe, dzienne czy jednorazowe usługi. Jest to bardzo ważna zasada dotycząca każdego rodzaju rzecznictwa. Rzeczników osobistych obowiązuje zasada bezwzględnej niezależności od instytucji świadczących usługi ich partnerom (Podstawą rzecznictwa osobistego jest partnerska realcja między rzecznikiem i osobą, którą on wspiera. Ponieważ rzecznik ma już swoją nazwę, mianem partnera określa się osobę wspieraną) i lojalności względem nich.

Ludzie sięgają po pomoc organizacji zajmujących się rzecznictwem wtedy, kiedy ich własne wysiłki związane z rozwiązaniem jakiegoś problemu okazują się daremne. W skrajnych przypadkach są to osoby, które już zostały niesprawiedliwie potraktowane albo wykorzystane. Aby organizacja zajmująca się rzecznictwem mogła skutecznie reprezentować interesy osób, które znalazły się w takiej lub podobnej sytuacji, nie może być związana z jakąkolwiek instytucją ustawowo odpowiedzialną za świadczenie usług tym osobom. Jedynie w ten sposób można wyeliminować potencjalny konflikt interesów.

Organizacje zajmujące się rzecznictwem powinny być niezależne pod każdym względem, również finansowym: żadna część ich dochodów nie powinna pochodzić od instytucji ustawowo odpowiedzialnych za zapewnienie pomocy osobom, którym rzecznicy służą. żadna z tych organizacji nie powinna otrzymywać środków na działalność od instytucji, z którą mogłaby wejść w konflikt interesów z powodu zabiegania o realizację praw swoich podopiecznych.

Taka sytuacja stwarzałaby idealne warunki działania. Jest ona jednak mało prawdopodobna, ponieważ praktycznie nie ma możliwości zdobycia niezależnych środków finansowych. Organizacje rzecznictwa nie mają alternatywy, dlatego wiele z nich musi korzystać ze środków instytucji odpowiedzialnych za pomoc osobom, w imieniu których występują. Biorąc to pod uwagę, należy bezwzględnie pilnować strukturalnej niezależności organizacji. Im mniejsze pole dla konfliktu interesu, tym łatwiej zrealizować długofalowy cel rzecznictwa.

Bez względu na rodzaj rzecznictwa, pomoc rzecznika zawsze jest środkiem do celu, a nie celem samym w sobie. Celem jest zawsze rzecznictwo samodzielne (ang. self advocacy) czyli samodzielne występowanie we własnym imieniu. Środkiem jest przekazywanie brakujących do tego umiejętności i wzmacnianie słabych punktów.

• Wiele osób z trudnościami w uczeniu się nie komunikuje się za pomocą mowy. Z tego powodu potrzebna im jest pomoc rzecznika posiadającego odpowiednie umiejętności, który wypowiedziałby określone słowa w ich imieniu.
• Niektórzy ludzie nie posiadają pewności siebie w stopniu wystarczającym do zabierania głosu publicznie. Potrzebują pomocy rzeczników, którzy zrobi ą to w ich imieniu.
• Osoby z trudnościami w uczeniu się potrzebują pomocy w zrozumiałym dla słuchaczy wypowiedzeniu się. Rzecznik ma doświadczenie w zwracaniu się do innych i przekonywaniu ich.

Rzecznictwo "dla sprawy"

Ten rodzaj rzecznictwa ma wiele nazw: krótkoterminowe (ang. short term), kryzysowe (ang. crisis), tematyczne (ang. casework). Dotyczy ono sytuacji, w której interwencja rzecznika jest związana z jedną konkretną sprawą lub problemem. Nie zawsze dotyczy sytuacji kryzysowej i nie zawsze trwa bardzo krótko, jest jednak związane z konkretnym problemem i trwa dokładnie tyle czasu, ile potrzeba na jego rozwiązanie.

Charakterystyczne problemy mogą dotyczyć wyboru nowego miejsca zamieszkania, przeprowadzki ze szpitala czy miejsca długoterminowego pobytu do samodzielnego mieszkania, spraw wychowawczych związanych z ochroną praw dzieci oraz osobistych spraw finansowych. Rola rzecznika wygasa wraz z rozwiązaniem problemu.

Niewątpliwą zaletą rzecznictwa "dla sprawy" (ang. issue based advocacy) jest możliwość szybkiego udzielenia wsparcia i natychmiastowej reakcji. Poza tym, z pomocy jednego rzecznika może korzystać kilka osób na raz, ponieważ rzecznik nie musi na stałe wiązać się z jedną. Ten rodzaj rzecznictwa jest najbardziej doceniany i darzony największym zaufaniem przez instytucje odpowiedzialne za świadczenie usług, ponieważ w ich opinii jest w największym stopniu profesjonalny.

Słabe strony rzecznictwa "dla sprawy" związane są z jego tymczasowością. Należy do nich ograniczona możliwość poznania osoby, której rzecznik służy i udzielenia jej długotrwałego wsparcia w budowaniu poczucia własnej wartości oraz stawania się cenionym członkiem swojej społeczności. Te braki można jednak uzupełnić korzystając z innych rodzajów rzecznictwa, zwłaszcza długoterminowego rzecznictwa obywatelskiego.

Rzecznictwo "dla sprawy" jest obarczone ryzykiem przekształcenia się w Ńjeszcze jedną usługęî, świadczoną tak samo automatycznie jak wszystkie inne. Jeśli stanie się dobrą usługą, w której centrum znajdzie się usługobiorca, jego prawa i życzenia, będzie to oczywiście mocną a nie słabą stroną. Rzecznictwo "dla sprawy" wymaga określonego poziomu wiedzy i umiejętności rzeczników, dlatego też powinni się nim zajmować doświadczeni pracownicy uznanych organizacji. W niektórych z nich wyodrębniają się grupy rzeczników wolontariuszy, którzy są do dyspozycji osób potrzebujących wyłącznie tego rodzaju wsparcia. Wszyscy rzecznicy-wolontariusze są na bieżąco szkoleni i poddawani superwizji.

Długoterminowe rzecznictwo obywatelskie

Ten rodzaj rzecznictwa przynosi największe korzyści osobom samotnym, które nie mają przyjaciół ani rodziny. Rzecznik osobisty jest wolontariuszem odpowiednio przeszkolonym przez lokalną organizację zajmującą się rzecznictwem, niezależnym od instytucji świadczących usługi, który na stałe wiąże się z osobą np. z trudnościami w uczeniu się i pomaga jej w uzyskiwaniu kontroli nad własnym życiem. Między rzecznikiem i jego partnerem wytwarza się relacja oparta o wzajemne zaufanie i przyjaüń. Rzecznik staje się powiernikiem partnera i jest lojalny wobec niego. Relację rzecznictwa ustanawia i podtrzymuje organizacja rzecznictwa.

Korzyści wynikających z posiadania rzecznika osobistego jest wiele. Różnią się nieco w zależności od sytuacji życiowej partnerów.

Korzyści rzecznictwa osobistego dla osób mieszkających samodzielnie:

• Wolontariusze mogą regularnie odwiedzać swoich partnerów, co pozwala na zawiązanie trwalszego związku. Mogą ich wspierać w oswajaniu się z lokalną społecznością i jej infrastrukturą niwelując poczucie odosobnienia.
• Rzecznik osobisty ma możliwość lepszego poznania i zrozumienia partnera. Dzięki temu może zidentyfikować trudności i rodzaj pomocy, dzięki której można je szybko wyeliminować.
• Rzecznik osobisty może być jedyną osobą, będącą w stanie uzyskać pełne informacje na temat historii i podłoża choroby partnera. Taka wiedza jest bardzo przydatna w dążeniu do poprawy zdrowia i samopoczucia danej osoby. Posłuży również w doborze i zapewnieniu odpowiednich form pomocy. Osoby z trudnościami w uczeniu się często nie wiedzą u kogo, gdzie i o jaką pomoc należy zabiegać.
• Osoby mieszkające samodzielnie, dzięki regularnym wizytom rzecznika mogą omówić wszystkie zagadnienia mające wpływ na jakość ich życia np. jak radzić sobie z pieniędzmi i na co je wydawać, co robić z korespondencją, jak zabiegać o właściwe wsparcie i usługi.
• Wolontariusz nie związany z żadną instytucją świadczącą usługi jest wolny od konfliktu interesu i dzięki temu może stać się osobą, której partner może ufać, z którą czuje się swobodnie i bezpiecznie.
• Wolontariusz może pomóc partnerowi w osiągnięciu pewności siebie niezbędnej do prowadzenia życia wolnego od nadmiaru stresu i niepewności.
• Wolontariusz umożliwia partnerowi przejęcie większej kontroli nad swoim życiem. Ta forma rzecznictwa pozwala na ograniczenie pomocy wymagają - cej formalizacji i wsparcia ograniczającego niezależność. Stwarza możliwość rozwoju i samodoskonalenia się. Pozwala na zmniejszenie izolacji i skutków lekceważenia.

Dla osób przebywających w instytucjach stałego pobytu np. domach pomocy społecznej wsparcie wolontariusza - rzecznika osobistego jest nieocenione. W instytucjach tego rodzaju nawet osoby, które są w stanie samodzielnie się wypowiadać, nie są wysłuchiwane a ich opinie są często ignorowane. Dotyczy to zwłaszcza osób nie odwiedzanych przez członków rodziny ani przyjaciół:

• Poprzez regularne wizyty wolontariusz może upewnić się, czy pracownicy ośrodka zapewniają pomoc adekwatną do potrzeb partnera.
• Czasami sam fakt, że rezydent jest regularnie odwiedzany przez kogoś spoza instytucji, zmienia stosunek pracowników do niego. Wolontariusz może się upewnić, czy partner jest wysłuchiwany i jego poglądy brane są pod uwagę.
• Niektóre osoby z trudnościami w uczeniu się boją się, że gdy głośno powiedzą o swoich potrzebach i poglądach zostanie to obrócone przeciwko nim. Boją się konsekwencji, zwłaszcza, gdy ich poglądy dotyczą pracowników opiekujących się nimi. Wiele osób lubi zadowalać swoich opiekunów i mówią to, co ich zdaniem opiekunowie chcą usłyszeć. Niezależnemu rzecznikowi mogą powierzyć swoje nawet najbardziej negatywne opinie. Mają pewność, że ktoś o nich dba.
• Wolontariusz obraca się w różnych środowiskach i współpracując z organizacją rzecznictwa osobistego koordynowaną przez ludzi posiadających wiedzę i doświadczenie w wielu dziedzinach, może wpłynąć na znaczącą poprawę jakości życia osób, w których imieniu nikt inny nie występuje. Jego działalność w środowisku pozwala na wyeliminowanie sytuacji, w których osoba potrzebująca jest traktowana przedmiotowo i jest pozbawiona możliwości kontrolowania własnego życia.
• Największym darem, który może zaproponować wolontariusz jest jego czas, niezależność i ciągłość zaangażowania. Czas poświęcony na rozmowy i budowanie wzajemnego zaufania, pozwala na zapewnienie stabilności w życiu partnera, ogranicza przekonanie, że kolejne osoby pojawiają się po to aby zaraz zniknąć. Bardzo niewielu płatnych pracowników może to ofiarować w ramach swoich codziennych obowiązków.
• Wiele osób wydaje się nie mieć problemów, w których rozwiązywaniu wymagane jest stałe wsparcie. Może się wydawać, że nie potrzebują pomocy rzecznika osobistego. To nieprawda. Możliwość omówienia wszystkich spraw z osobą godną zaufania, poświęcającą im całą swoją uwagę w danym momencie, pozwala osobom z trudnościami w uczeniu się uniknąć wielu kłopotów w przyszłości.

Wobec większości ludzi, zwłaszcza bez trudności w uczeniu się, rolę rzeczników osobistych spełniają członkowie rodziny i przyjaciele. Niestety wiele osób z trudnościami w uczeniu się, jest pozbawionych wsparcia z ich strony. Kontaktują się jedynie z pracownikami instytucji, w których przebywają i osobami świadczącymi usługi na ich rzecz.

Chociaż relacja rzecznictwa osobistego opiera się na przyjaźni i wzajemnym zaufaniu, to rodzi się z szacunku dla osób, którym rzecznictwo ma z założenia służyć. Jednym z jego podstawowych celów jest umożliwienie pełnienia ról cenionych społecznie. Relacja rzecznictwa nie może powodować uzależnienia.

Rzecznictwo samodzielne

Rzecznictwo samodzielne (ang. self advocacy) to umiejętność komunikowania własnych opinii, potrzeb i życzeń. Jest to najbardziej zadawalająca forma rzecznictwa jaką można osiągnąć. Większość z nas nie ma z tym żadnych problemów. Wiele osób z trudnościami w uczeniu się potrafi bardzo dobrze wypowiadać się i świadczyć o swoich potrzebach, jest im natomiast trudno przekonać innych do wysłuchania i zaakceptowania ich zdania.

Rzecznictwo samodzielne ma miejsce najczęściej w grupach zrzeszających i zarządzanych przez osoby z trudnościami w uczeniu się. Czasem grupy te korzystaj ą ze wsparcia pomocników i animatorów w postaci osób bez takich trudności, którzy pomagają im w sprawach praktycznych np. czytaniu i pisaniu, zrozumieniu i wyjaśnianiu. Jednak plan działania, decyzje i wybory powinny być dokonywane wyłącznie przez osoby z trudnościami w uczeniu się.

Grupy rzecznictwa samodzielnego zrzeszają zazwyczaj osoby, które korzystają z tych samych usług i są członkami w tej samej społeczności lokalnej. Wspólne działanie pozwala na wywieranie wpływu na jakość usług. Grupy mogą przekształcić się w organizacje lobbystyczne i zaangażować się w działania na rzecz podnoszenia świadomości społecznej.

Działanie w grupie to dobry sposób na wzajemne wspieranie się, zdobywanie nowych umiejętności i budowanie poczucia pewności siebie. Dzięki grupie ludzie zyskują pewność siebie, pozwalającą na samodzielne wypowiadanie się na forum publicznym. Osoby z trudnościami w uczeniu się, które są członkami zarządów organizacji i gremiów, które brały udział między innymi w tworzeniu "Strategii na rzecz osób z trudnościami w uczeniu się - Valuing People" to właśnie rzecznicy samodzielni.

Zwolennicy rzecznictwa samodzielnego i rzecznicy samodzielni krytykowali kiedyś zwolenników innych rodzajów rzecznictwa, ponieważ ich zdaniem, służy ono promowaniu wizji osób niepełnosprawnych całkowicie zależnych od innych. Taki pogląd zakłada jednak, że każdy ma możliwości i umiejętności niezbędne do samodzielnego rzecznictwa. Jest to założenie błędne. Przyjęcie go pozbawiłoby pomocy te osoby, które uważają, że pomoc osób trzecich to najlepsze dla nich rozwiązanie.

Rzecznictwo wzajemne

Rzecznictwo wzajemne (ang. peer advocacy) dotyczy relacji, w której partner i rzecznik, to osoby o podobnym statusie, w podobnej sytuacji życiowej, z takimi samymi doświadczeniami i trudnościami, w podobny sposób dyskryminowane. Mogą to być na przykład dzieci z domów dziecka, osoby upośledzone umysłowo mieszkające w tym samym domu pomocy społecznej, pacjenci tego samego oddziału w szpitalu albo osoby z trudnościami w uczeniu się korzystające z usług jednego ośrodka pobytu dziennego.

Rzecznictwo wzajemne często rozpoczyna się w sposób bardzo spontaniczny. Dochodzi do niego wtedy gdy wśród osób o podobnym statusie, jedna czuje się bardziej zdolna do wypowiadania się w imieniu własnym i innych, a jednocześnie wszyscy czują się zjednoczeni wspólną sprawą. Relacja opiera się na wzajemnym wsparciu i umacnianiu się. Dodatkowym plusem rzecznictwa wzajemnego, jest szczególny wgląd w naturę problemu i harmonijność relacji rozwijającej się między rzecznikiem i partnerem.

Rzecznictwo wzajemne może być realizowane w ramach wszystkich rodzajów rzecznictwa wymienionych wcześniej. Może przybrać formę rzecznictwa osobistego, gdzie partner i rzecznik wiążą się ze sobą na stałe. Może być formą wspierania rzecznictwa samodzielnego. Rzecznictwem wzajemnym możemy również określić rolę rzecznika, któremu swoje sprawy powierzyła cała grupa ludzi o podobnych problemach, i który świadczy o ich wspólnych interesach. Podstawową zasadą jest wspólnota doświadczeń związanych z niepełnosprawnością i pozycją, w której się znajdują jako klienci instytucji świadczących na ich rzecz usługi.

Rzecznictwo wzajemne to skuteczny sposób zabiegania o swoje prawa, jednak ma pewne ograniczenia. Jest nieefektywne wtedy, gdy rzecznik z powodu swojej niepełnosprawności, mimo ogromnych chęci jest równie bezsilny jak partner, którego chce wspierać.

Rzecznictwo dla osób z poważnymi barierami w komunikowaniu się, wymagającymi bardzo głębokiego wsparcia.

Jest to rzecznictwo dla osób z poważnymi barierami w komunikowaniu się, wymagającymi bardzo głębokiego wsparcia, rzecznictwo dla osób, które nie używają mowy jako narzędzia komunikacji i posiadających szczególne potrzeby nazywa się czasem rzecznictwem "nie-bezpośrednim" (ang. non-directed) lub rzecznictwem "w najlepszym interesie" (ang. best interest advocacy). Ten rodzaj rzecznictwa dotyczy osób, o których prawa jest najciężej zabiegać. Rzecznictwo w ich imieniu jest prawdziwym wyzwaniem.

Określenie "w najlepszym interesie" odnosi się do sytuacji, w której rzecznik podejmuje decyzje w imieniu partnera kierując się jego dobrem, tym co jego zdaniem jest dla partnera najlepsze. Lekarz wybiera określoną metodę leczenia kierując się przy tym własną oceną. Pracownik socjalny sam decyduje jakie kroki należy podjąć na rzecz zainteresowanej osoby, kierując się wywiadem środowiskowym i własnym osądem sytuacji. Jednak tak zdefiniowane rzecznictwo nie jest jednoznaczne. Niesie za sobą różne decyzje zależne od wyznawanych przez rzeczników systemów wartości i ich pomysłów na życie. Określenie "w najlepszym interesie" nie jest właściwe ponieważ zakłada, że to rzecznik podejmuje decyzje w imieniu osoby, o której decyzjach ma jedynie świadczyć. Wykracza w ten sposób poza swoją rolę.

Bardziej właściwe wydaje się być używanie terminu rzecznictwo "nie-bezpośrednie". Odnosi się ono do sytuacji, w których niemożliwe jest zrozumienie tego, co partner chce zakomunikować. Może to wynikać z jego trudności w uchwyceniu głównej myśli lub trudności w wyjaśnieniu innym swoich pragnień. Trudności związane z tym rodzajem rzecznictwa nie powinny jednak wpływać na pozbawienie kogokolwiek możliwości korzystania z niego.

Aby zapewnić realizację fundamentalnych praw i interesów osób z poważnymi barierami w komunikowaniu się, wymagających bardzo głębokiego wsparcia można zastosować różne metody:

• Rzecznik powinien jak najlepiej poznać partnera i spróbować zrozumieć jego upodobania tak dogłębnie jak tylko jest to możliwe.
• Rzecznik musi się zorientować, która z wielu form komunikowania się najbardziej odpowiada jego partnerowi.
• Gdy dotarcie do treści komunikatu jest bardzo trudne lub wręcz niemożliwe, rzecznik powinien zebrać dodatkowe informacje od osób, które najlepiej znają partnera.
• Informacja powinna być zbierana od jak największej grupy osób.
• Rzecznik powinien zgromadzić informacje na temat upodobań partnera we wszystkich dziedzinach życia, dowiedzieć się jak lubi on być traktowany, jakie formy pomocy najbardziej mu odpowiadają lub co może uczynić go niezadowolonym. Ważne są wszystkie informacje dotyczące przeszłości i elementów wpływających na poczucie własnej wartości i identyfikację partnera.
• Wszystkie wątpliwe kwestie powinny być rozstrzygane za pomocą wcześniej ustalonych kryteriów przez osobę obiektywną, nie ograniczoną konfliktem interesu np. właśnie niezależnego rzecznika osobistego.

Satysfakcjonująca opieka, wolność wyboru, poczucie własnej wartości oraz możliwości rozwoju należą do podstawowych wartości w życiu każdego człowieka. Ich realizację można mierzyć w oparciu o zasady sformułowane przez osoby z trudnościami w uczeniu się. Za najważniejsze w życiu codziennym uznały one:

• prawo decydowania w sprawach codziennych,
• podejmowanie ważnych wyborów dotyczących ich własnego życia,
• uczestniczenie w aktywnościach dnia codziennego,
• bycie traktowanym z szacunkiem przez innych ludzi,
• nawiązywanie przyjaüni i zawiązywanie związków,
• bycie częścią społeczności lokalnej,
• posiadanie możliwości pracy,
• nie narażanie na wyśmiewanie i wykorzystywanie,
• otrzymywanie pomocy w utrzymaniu własnego zdrowia,
• branie pod uwagę poglądów ich rodziny i bliskich.

Wydaje się, że nawet w tak trudnej sytuacji, rzecznik jest w stanie pomóc w realizacji prawa do godnego życia i dobrego samopoczucia, nawet jeśli nie jest to osiągane poprzez rzecznictwo we właściwym tego słowa znaczeniu.

Rzecznik występując w imieniu partnera nie może kierować się własnymi przekonaniami. Nigdy nie ma prawa powiedzieć: "ja wiem najlepiej". Powinien stale szukać możliwości pełniejszego zaspokojenia codziennych potrzeb partnera poprzez zapewnienie dostępu do gamy usług, które najlepiej odpowiadają jego potrzebom. Rzecznik powinien dobrze rozumieć swoją rolę. Jeżeli musi odwołać się do własnych przekonań i opinii, to zawsze powinien ten fakt zaznaczyć i podkreślić. Jego rolą jest znalezienie uzasadnienia i upewnienie się, że proponowane usługi są zgodne z indywidualnymi potrzebami usługobiorcy.

Aby stwierdzić jakie jest samopoczucie partnera można kierować się poniższymi wskazówkami:

• Czy ma on możliwość prowadzenia niezależnego życia, w którym może samodzielnie wykonywać różne zadania zmniejszając swoją zależność od innych? Rzecznik może upewnić się, czy pracownicy instytucji - kierując się własną wygodą - nie wybierają rozwiązań polegających na wykonywaniu zadań za podopiecznych aby po prostu nie tracić czasu. Partnerzy mogą być bardziej niezależni wykonując nawet najdrobniejsze czynności np. przebywając w kuchni podczas przygotowywania posiłku, wąchając i dotykając jedzenia.
• Czy ma on dostęp do miejsc publicznych i poczucie przynależności do społeczności lokalnej? Czy może pójść do ogólnodostępnej restauracji lub centrum rozrywki lub też czy jest zmuszony do korzystania z form spędzania czasu wolnego przeznaczonych jedynie dla niepełnosprawnych?
• Czy partner może brać pod uwagę trwałe związki z innymi osobami? Czy jest zachęcany do zawiązywania nieformalnych relacji społecznych? Czy ma możliwość powrotu do miejsc związanych z jego przeszłością? Czy ma wpływ na swoją przyszłość ? To wszystko sprzyja rozwijaniu poczucia tożsamości.
• Czy partner wchodzi w interakcje z innymi ludümi, czy też jest ignorowany, ponieważ nie używa słów?
• Czy osoby z trudnościami w uczeniu się mają możliwość wyboru, wpływania i kontrolowania swojego życia łącznie z możliwością podejmowania ryzyka? Nawet osoby najbardziej uzależnione od pomocy mogą i powinny być wspierane w samodzielnym podejmowaniu decyzji. Ich preferencje mogą być odczytywane z zachowań.
• - Czy jest traktowany indywidualnie, jak osoba o indywidualnych potrzebach i pragnieniach, czy jest tylko kolejną osobą potrzebującą pomocy i nie różniącą się niczym od innych?
• Czy partner jest traktowany z szacunkiem i należną godnością w sytuacjach, w których potrzebne jest leczenie inwazyjne?
• Czy partner ma zapewnioną odpowiednią opiekę zdrowotną i możliwości leczenia pozwalające mu na zachowanie dobrego samopoczucia? Czy jego potrzeby fizyczne, psychiczne i społeczne są zaspokojone? Czasem osoby z trudnościami w uczeniu się pozbawione są pomocy medycznej. Na przykład są omijane w badaniach przesiewowych. Często ich choroby pozostają niezauważone, ponieważ lekarze uznają je za element "stanu ogólnego".

Jest wiele powodów, dla których to właśnie pracownicy organizacji rzeczników niezależnych są najlepszymi kandydatami do tej roli, zwłaszcza gdy sytuacja wymaga szybkiej interwencji a czas nie pozwala na szukanie wolontariusza z odpowiednim doświadczeniem.

KIEDY STOSUJEMY POSZCZEGÓLNE RODZAJE RZECZNICTWA?

Osoby potrzebujące pomocy w dokonywaniu wyboru i zrozumieniu jakie możliwości są im dostępne skorzystają najbardziej z rzecznictwa "dla sprawy". Osoby przeprowadzające się ze szpitali psychiatrycznych i instytucji stałego pobytu do samodzielnych mieszkań w społeczności lokalnej w pierwszej fazie tego procesu także skorzystają najwięcej z pomocy rzeczników "dla sprawy". Rzecznik pomoże zrozumieć różnorodność stojących przed nimi rozwiązań i podjąć decyzję dotyczącą miejsca zamieszkania. W póüniejszych fazach mogą oni skorzystać z pomocy niezależnych rzeczników osobistych oferujących długoterminowe wsparcie i pomoc we włączaniu się w życie lokalnej wspólnoty. Osoby odizolowane, nie posiadające rodziny ani przyjaciół najbardziej potrzebują pomocy niezależnych rzeczników osobistych. Rezydenci ośrodków dziennego i stałego pobytu będą mieli więcej do powiedzenia w sprawie kierowanej do nich pomocy i swojej przyszłości, jeśli będą działać w ramach grupy rzecznictwa samodzielnego i wzajemnego. Grupa rzecznictwa samodzielnego działająca w ramach konkretnej społeczności lokalnej pozwoli ludziom na wymianę doświadczeń, zwiększanie świadomości w ważnych kwestiach, zbudowanie pewności siebie, naukę radzenia sobie ze zjawiskami mającymi wpływ na ich życie. Grupa rzecznictwa samodzielnego może występować w charakterze ciała doradczego dla instytucji świadczących usługi. Rzecznictwo wzajemne to najbardziej wiarygodny rodzaj rzecznictwa, zwłaszcza gdy zależy nam, aby inni zrozumieli, na czym polega życie osób z trudnościami w uczeniu się. Rzecznictwo prowadzone przez osoby trzecie, zarówno wolontariuszy jak i pracowników grup rzecznictwa osobistego stwarza większe możliwości rozwiązania poważnych problemów niż rzecznictwo samodzielne i wzajemne. Rzecznicy samodzielni i wzajemni, zwłaszcza z trudnościami w uczeniu się mogą mieć ograniczone możliwości działania poprzez swoją niepełnosprawność.

Podsumowanie

Wszystkie rodzaje rzecznictwa mają cechy wspólne. Należy dobrze rozważyć i zanalizować całą gamę usług związanych z rzecznictwem, tak aby zainteresowani mogli wybrać najlepiej pasujące do ich indywidualnych potrzeb.

Źródło: Janet Badger, Types of Advocacy, BILD 2002, Tłumaczenie Julia Wygnańska za zgodą British Instuitute of Learning Disabilities